Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Łomży

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lipca 2020r.

Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Andrzej Kordowski / spr./

Sędziowie : Wiesława Kozikowska, Anna Kacprzyk

Protokolant: Ewa Miciura

po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2020r.

w Łomży na rozprawie

sprawy z wniosku A. M. (1) reprezentowaną przez opiekuna prawnego A. Ż. (1)

z udziałem S. M.

o podział majątku wspólnego

na skutek apelacji uczestnika S. M.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem

z dnia 22 maja 2019r. sygn. akt I Ns (...)

postanawia :

I.  zmienić zaskarżone postanowienie w pkt. I, II, V, VI, w ten sposób, że:

1.  w pkt. I:

a/ w pkt. I.1 kwotę 105.525 zł. zastąpić kwotą 106.184 zł.;

b/ w pkt. I.2 kwotę 180.677 zł. zastąpić kwotą 209.550 zł.;

c/ w pkt I.3 kwotę 196.864 zł. zastąpić kwotą 210.410 zł.;

d/ w pkt I.4 kwotę 52.800 zł. zastąpić kwotą 73.336 zł.

e/ w pkt I.5 kwotę 77.462 zł. zastąpić kwotą 85.925 zł.;

f/ w pkt I. 6 uchylić ppkt a;

g/ w pkt I.8 kwotę 1.600 zł. zastąpić kwotą 1.300 zł.;

h/ pkt I.9 nadać brzmienie „ 26 sztuk bydła o wartości 73.895 zł.;

g/ uchylić pkt I.10 i I.11;

2.  w pkt II kwotę 788.454,89 zł. zastąpić kwotą 774.523,36 zł.;

3.  w pkt V kwotę 288.702,44 zł. zastąpić kwotą 281.077, 68 zł.;

4.  w pkt VI kwotę 78.702,44 zł. zastąpić kwotą 71.077, 68 zł ;

II.  oddalić apelację w pozostałej części;

III.  nakazać wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży na rzecz kancelarii adwokackiej (...) kwotę 3.600 / trzy tysiące sześćset/ złotych, powiększoną o należny podatek od towaru i usług, tytułem wynagrodzenia za reprezentację wnioskodawczyni A. M. (1) w postepowaniu odwoławczym, jako pełnomocnik z urzędu;

IV.  nakazać pobrać od uczestnika S. M. i wnioskodawczyni A. M. (1) reprezentowaną przez opiekuna prawnego A. Ż. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży kwotę po 2.847,63 zł. / dwa tysiące osiemset czterdzieści siedem złotych 63/100/ tytułem wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczym;

V.  w pozostałym zakresie ustalić, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania odwoławczego we własnym zakresie.

Wiesława Kozikowska Andrzej Kordowski Anna Kacprzyk

I Ca 270/19

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni A. M. (1) – całkowicie ubezwłasnowolniona, reprezentowana przez opiekuna A. Ż. (2) i reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego jej i uczestnika postępowania S. M.. We wniosku zostały wymienione składniki majątku wspólnego w postaci szczegółowo opisanych tam nieruchomości, ruchomości, wierzytelności i udziałów członkowskich. Po ostatecznym sprecyzowaniu wniosku, wnioskodawczyni wniosła o przyznanie na jej rzecz nieruchomości położonych H. o numerach (...), a na rzecz uczestnika postępowania wszystkich pozostałych składników majątku wspólnego z zasądzeniem stosownej dopłaty na jej rzecz. Jednocześnie oponowała rozłożeniu na raty dopłaty. Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wnioskodawczyni, oświadczając, iż nie zostały one uiszczone w całości, ani w części.

Uczestnik postępowania S. M., po ostatecznym sprecyzowaniu stanowiska, poparł wniosek co do zasady i wniósł o przyznanie na rzecz wnioskodawczyni nieruchomości położonych w H. o numerach (...) oraz przyznanie na jego rzecz pozostałych składników majątku wspólnego, poza ciągnikiem U. i pługiem dwuskibowym z dopłatą na rzecz wnioskodawczyni. Ponadto wniósł o rozłożenie dopłaty na raty płatne w ciągu kilku lat. Domagał się także ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym w 1/10 części wnioskodawczyni i w 9/10 częściach uczestnik, wskazując, że w związku z chorobą psychiczną wnioskodawczyni małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego.

Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem postanowieniem z dnia 22 maja 2019 roku, sygn. akt I Ns(...)

-

w punkcie I ustalił, iż w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową A. M. (1) i S. M. wchodzi:

1.  prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) H., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...) o powierzchni 0,3700 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,4000 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,9540 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 105.525 zł,

2.  prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) H., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze (...)o powierzchni 2,9910 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o wartości 180.677 zł,

3.  prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze (...)o powierzchni 0,1910 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 196.864 zł,

4.  prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...) o powierzchni 0,3640 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,5010 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,5440 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 52.800 zł,

5.  udział 3/32 części w prawie własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...) o powierzchni 0,7400 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,1530 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,9120 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,7570 ha, o numerze(...) o powierzchni 0,6580 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,9380 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,0650 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,0580 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,1960 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,7330 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,0870 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,3170 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,1990 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,2390 ha, o numerze (...)o powierzchni 1,0010 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,0990 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości tego udziału 77.462 zł,

6.  prawo własności ruchomości w postaci:

a)  ciągnika rolniczego marki J. D. 3650 o numerze rejestracyjnym (...), rok produkcji 1987 o wartości 26.700 zł,

b)  ciągnika rolniczego marki U. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1977 o wartości 8.432 zł,

c)  pługa ciągnikowego trzyskibowego o wartości 208,50 zł,

d)  samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1999 o wartości 3.000 zł,

7.  udział 3/32 w prawie własności ruchomości w postaci:

a)  przyczepy (...) o numerze rejestracyjnym (...), rok produkcji 1976, której wartość wynosi 6.716 zł,

b)  przyczepy samozbierającej K., której wartość wynosi 9.300 zł,

c)  wozu asenizacyjnego o pojemności zbiornika 4000 l, którego wartość wynosi 5.700 zł,

d)  opryskiwacza ciągnikowego o pojemności zbiornika 400 l, którego wartość wynosi 729 zł,

e)  kosiarki rotacyjnej, rok produkcji ok. 1985, której wartość wynosi 819 zł,

f)  siewnika do zbóż, rok produkcji 1970, którego wartość wynosi 878 zł,

g)  pługa ciągnikowego dwuskibowego, którego wartość wynosi 208,50 zł,

-

łączna wartość udziału 3/32 w prawie własności powyższych ruchomości wynosi 2.282,86 zł,

8.  wierzytelność z tytułu sprzedaży samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...)rok produkcji 1993 w kwocie 1.600 zł,

9.  inwentarz żywy w postaci 34 sztuk bydła o wartości 101.295 zł,

10.  środki pieniężne zgromadzone na rachunku (...) w (...) Banku (...) w S. w kwocie 22.425,58 zł,

11.  udział członkowski w Spółdzielni (...) w W. Mazowieckiem o wartości 9.182,95 zł;

-

w punkcie II wartość przedmiotu postępowania ustalił na kwotę 788.454,89 zł;

-

w punkcie III ustalił, że małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym;

-

w punkcie IV dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że składniki majątkowe szczegółowo opisane w punkcie I podpunkcie 1 sentencji niniejszego postanowienia przyznał wnioskodawczyni A. M. (1), zaś składniki majątkowe szczegółowo opisane w punkcie I podpunktach 2-11 sentencji niniejszego postanowienia przyznał uczestnikowi postępowania S. M.;

-

w punkcie V zasądził od uczestnika postępowania S. M. na rzecz wnioskodawczyni A. M. (1) tytułem dopłaty kwotę 288.702,44 zł;

-

w punkcie VI zasądzoną w punkcie V kwotę tytułem dopłaty rozłożył na cztery raty płatne:

-

pierwsza rata w kwocie 78.702,44 zł (siedemdziesiąt osiem tysięcy siedemset dwa złote czterdzieści cztery grosze) płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia,

-

druga rata w kwocie 70.000 zł (siedemdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia,

-

trzecia rata w kwocie 70.000 zł (siedemdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 18 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia,

-

czwarta rata w kwocie 70.000 zł (siedemdziesiąt tysięcy złotych) płatna w terminie 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia,

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia płatności;

-

w punkcie VII zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem na rzecz adwokata J. T. kwotę 11.070 zł, w tym kwotę 2.070 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni A. M. (1) z urzędu;

-

w punkcie VIII kosztami sądowymi obciążył uczestnika postępowania S. M. w 50%, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu;

-

w punkcie IX odstąpił od obciążania wnioskodawczyni A. M. (1) pozostałą częścią nieuiszczonych kosztów sądowych;

-

w punkcie X ustalił, że zainteresowani sami ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sąd Rejonowy wskazał, że wspólność majątkowa małżeńska wnioskodawczyni i uczestnika postępowania, istniejąca od zawarcia przez nich związku małżeńskiego w dniu 5 kwietnia 1997 r., ustała z dniem 21 stycznia 2010 r. w związku z uprawomocnieniem się wyroku Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 30 grudnia 2009 r. sygn. akt I C (...), orzekającego separację małżonków. Następnie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt I C (...) związek małżeński zainteresowanych został rozwiązany przez rozwód.

Sąd I Instancji wskazał, że po ślubie małżonkowie zamieszkali w majątku rodzinnym uczestnika, zajmowali się prowadzeniem gospodarstwa rolnego i wychowaniem syna (urodzonego w 1997 r.) oraz córki (urodzonej w 1999 r.), przy czym od 2000 r. wnioskodawczyni choruje na schizofrenię paranoidalną i z tego powodu prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 10 lutego 2012 r. sygn. akt I Ns (...) została całkowicie ubezwłasnowolniona. W sprawie tut. Sądu III RNs (...) ustanowiono jej opiekunem prawnym A. Ż. (1).

Sąd Rejonowy podkreślił, że w świetle dokumentów zebranych w aktach tej sprawy i w aktach spraw dołączonych, w szczególności w aktach księgi wieczystej tut. Sądu: (...), (...), (...), (...) i w aktach Sądu Okręgowego w Łomży sygn. akt: I C (...), I C(...) i I C (...) oraz częściowych wyjaśnień uczestnika, że w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową A. M. (1) i S. M. wchodzi:

1. prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) H., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...)o powierzchni 0,3700 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,4000 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,9540 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 105.525 zł,

2. prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) H., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze (...) o powierzchni 2,9910 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o wartości 180.677 zł,

3. prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka o numerze (...) o powierzchni 0,1910 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 196.864 zł,

4. prawo własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...) o powierzchni 0,3640 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,5010 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,5440 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości 52.800 zł,

5. udział 3/32 części w prawie własności nieruchomości położonej w obrębie (...) N., gmina N., powiat (...), województwo (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: o numerze (...) o powierzchni 0,7400 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,1530 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,9120 ha, o numerze(...) o powierzchni 0,7570 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,6580 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,9380 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,0650 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,0580 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,1960 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,7330 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,0870 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,3170 ha, o numerze (...)o powierzchni 0,1990 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,2390 ha, o numerze (...) o powierzchni 1,0010 ha, o numerze (...) o powierzchni 0,0990 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem prowadzi księgę wieczystą (...) o łącznej wartości tego udziału 77.462 zł,

6. prawo własności ruchomości w postaci:

a)  ciągnika rolniczego marki J. D. 3650 o numerze rejestracyjnym (...), rok produkcji 1987 o wartości 26.700 zł,

b)  ciągnika rolniczego marki U. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1977 o wartości 8.432 zł,

c)  pługa ciągnikowego trzyskibowego o wartości 208,50 zł,

d)  samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1999 o wartości 3.000 zł,

7. udział 3/32 w prawie własności ruchomości w postaci

a)  przyczepy (...) o numerze rejestracyjnym (...), rok produkcji 1976, której wartość wynosi 6.716 zł,

b)  przyczepy samozbierającej K., której wartość wynosi 9.300 zł,

c)  wozu asenizacyjnego o pojemności zbiornika 4000 l, którego wartość wynosi 5.700 zł,

d)  opryskiwacza ciągnikowego o pojemności zbiornika 400 l, którego wartość wynosi 729 zł,

e)  kosiarki rotacyjnej, rok produkcji ok. 1985, której wartość wynosi 819 zł,

f)  siewnika do zbóż, rok produkcji 1970, którego wartość wynosi 878 zł,

g)  pługa ciągnikowego dwuskibowego, którego wartość wynosi 208,50 zł,

- łączna wartość udziału 3/32 w prawie własności powyższych ruchomości wynosi 2.282,86 zł,

8. wierzytelność z tytułu sprzedaży samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1993 w kwocie 1.600 zł,

9. inwentarz żywy w postaci 34 sztuk bydła o wartości 101.295 zł,

10. środki pieniężne zgromadzone na rachunku (...) w (...) Banku (...) w S. w kwocie 22.425,58 zł,

11. udział członkowski w Spółdzielni (...) w W. Mazowieckiem o wartości 9.182,95 zł.

Sąd Rejonowy podkreślił, że z akt księgi wieczystej (...) oraz wyjaśnień uczestnika postępowania, wynika, że prawo własności nieruchomości opisanych powyżej w pkt 1 i 2 zostało przeniesione na rzecz A. i S. ówczesnych małżonków M. na mocy aktu notarialnego - umowy o dożywocie z dnia 25 sierpnia 2000 r. przez rodziców wnioskodawczyni D. i M. małżonków D., a wraz z tymi nieruchomościami rodzice wnioskodawczyni przekazali na rzecz małżonków M. ciągnik rolniczy marki U. (...) o numerze rejestracyjnym(...) i pług ciągnikowy trzyskibowy. Treść zaś dokumentów zebranych w aktach księgi wieczystej (...) wskazuje, że prawo własności nieruchomości opisanej powyżej w pkt 3 zostało nabyte przez A. i S. ówczesnych małżonków M. przez zasiedzenie z dniem 1 października 2005 r. Sąd I Instancji wskazał, że z akt księgi wieczystej (...) wynika, że prawo własności nieruchomości opisanej powyżej w pkt 4 weszło do majątku wspólnego zainteresowanych, bowiem zostało nabyte na mocy aktu notarialnego – umowy sprzedaży przez S. M. w czasie trwania małżeństwa zainteresowanych w dniu 13 lutego 2008 r., przy czym w ocenie Sądu I Instancji nie zostało w sprawie tej wykazane, aby środki pieniężne na zakup tej nieruchomości pochodziły z majątku osobistego uczestnika postępowania.

Sąd Rejonowy wskazał, że udział 3/32 części w prawie własności nieruchomości, o którym mowa w pkt 5, został przekazany na rzecz A. i S. ówczesnych małżonków M. na mocy aktu notarialnego - umowy darowizny z dnia 24 lutego 2004 r. przez siostrę uczestnika B. Z.. Z dokumentów bowiem zebranych w aktach księgi wieczystej (...) oraz z wyjaśnień uczestnika postępowania, B. Z. darowała na rzecz zainteresowanych cały swój udział 3/32 w gospodarstwie rolnym, czyli także w maszynach i sprzętach rolniczych wchodzących w skład tego gospodarstwa należącego poprzednio do rodziców jej i uczestnika - J. i A. M. (2), który to udział nabyła w wyniku spadkobrania po ojcu A. M. (2), zmarłym 26 września 1994 r.

Sąd Rejonowy podkreślił, że uczestnik wskazał, że z gospodarstwa jego rodziców pochodzą następujące sprzęty: przyczepa (...), przyczepa samozbierająca K., wóz asenizacyjny, opryskiwacz ciągnikowy, kosiarka rotacyjna, siewnik do zbóż, pług dwuskibowy. Ponadto podał, że ciągnik rolniczy J. D. został kupiony w czasie trwania małżeństwa na jego nazwisko przez jego matkę. Sąd Rejonowy uznał, że skoro darowizna środków na zakup tego ciągnika miała miejsce w czasie trwania małżeństwa zainteresowanych, którzy razem gospodarzyli na wspólnym gospodarstwie rolnym, a w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że matka uczestnika chciała obdarować jedynie uczestnika, to prawo własności tego ciągnika weszło do majątku wspólnego zainteresowanych. Przy tym Sąd Rejonowy podkreślił, że uczestnik przyznał, że w czasie małżeństwa został zakupiony samochód V. (...) rok produkcji 1999 i zainteresowani zgodnie ustalili w tej sprawie jego wartość na kwotę 3.000 zł, uczestnik przyznał, że samochód V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1993, który został wskazany w opinii biegłego rolnika, został przez niego sprzedany w 2009 r. Mając te okoliczności na uwadze Sąd Rejonowy ustalił, że do majątku wspólnego zainteresowanych wchodzi wierzytelność z tytułu sprzedaży tego samochodu.

Sąd I Instancji nie zaliczył do majątku wspólnego zainteresowanych kombajnu J. D. z 1984 r., gdyż zgodnie z twierdzeniami uczestnika nabył on go przed zawarciem związku małżeńskiego z wnioskodawczynią. W sprawie brak było dowodów przeciwnych, które pozwoliłyby na poczynienie odmiennych ustaleń.

Sąd I Instancji wskazał, iż niewątpliwym było także to, że do majątku wspólnego zainteresowanych należą środki pieniężne zgromadzone na dzień ustania wspólności majątkowej (21 stycznia 2010 r.) na rachunku bankowym, o których mowa w pkt 10, a także udział członkowski posiadany przez uczestnika, który został opisany w pkt 11 o wartości aktualnej na dzień ustania wspólności majątkowej. Przy tym z okoliczności wynikających z informacji z (...) (k. 37) i z opinii biegłego z zakresu rolnictwa (k. 164-166), gdzie biegły oparł się dodatkowo na danych z księgi rejestracyjnej bydła, niewątpliwym było, że na dzień ustania wspólności majątkowej zainteresowanych stan bydła w należącym do nich gospodarstwie wynosił 34 sztuki, w tym 6 sztuk krów starych, 19 sztuk krów młodych, 5 sztuk jałówek do zacielenia i zacielonych, 1 jałówka młoda, 1 byk, 2 wolce. Przy tym Sąd Rejonowy podkreślił, że biegły w opinii zwrócił uwagę na fakt, że jedna z krów starych, wskazana w informacji z (...) została sprzedana przed datą 21 stycznia 2010 r. Dlatego też Sąd Rejonowy przyjął, że do majątku wspólnego zainteresowanych wchodzi inwentarz żywy w postaci 34 sztuk bydła o wartości 101.295 zł, w tym 6 sztuk krów starych o wartości 13.827 zł, 19 sztuk krów młodych o wartości 65.075 zł, 5 sztuk jałówek do zacielenia i zacielonych o wartości 12.375 zł, 1 jałówka młoda o wartości 1.702,50 zł, 1 byk o wartości 3.646,50 zł, 2 wolce o wartości 4.669 zł.

Odnośnie wartości majątku wspólnego zainteresowanych, Sąd I Instancji przyjął, opierając się na wnioskach opinii biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości M. S. i opinii biegłego z zakresu rolnictwa K. H., że wartość poszczególnych składników majątkowych opiewa na kwoty wskazane powyżej w pkt 1-9, ustalając jednocześnie, że wartość przedmiotu postępowania (łączna wartość składników opisanych w powyższych pkt 1-11) wynosi 788.454,89 zł.

Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Wskazał, iż zgodnie z treścią art. 43 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (§ 1). Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (§ 2). Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (§ 3). W ocenie Sądu Rejonowego żaden z małżonków nie przyczynił się w większy sposób do majątku wspólnego małżonków. Sąd I Instancji wskazał, że przesłanką do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym nie może być okoliczność, niezawiniona przez wnioskodawczynię, że od 2000 r. choruje na schizofrenię paranoidalną, na skutek czego nie uczestniczyła w pełni w wychowaniu dzieci i w pracach we wspólnym gospodarstwie. Dlatego też Sąd I Instancji ustalił, że małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Sąd I Instancji mając na uwadze stanowiska zainteresowanych, jak i uwzględniając wnioski opinii biegłego z zakresu rolnictwa A. N. (k. 341-345), iż zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej jest wariant podziału gospodarstwa proponowany przez uczestnika postępowania, który daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem, dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że składniki majątkowe szczegółowo opisane w pkt I ppkt 1 sentencji postanowienia, czyli nieruchomości o numerach (...) przyznał wnioskodawczyni, zaś pozostałe składniki majątkowe, szczegółowo opisane w pkt I ppkt 2-11 sentencji postanowienia przyznał uczestnikowi postępowania, który od wielu już lat prowadzi przedmiotowe gospodarstwo rolne przy pomocy także objętych wnioskiem maszyn rolniczych.

W konsekwencji powyższego, z uwagi na to, że wartość udziału wnioskodawczyni w majątku wspólnym wynosi 394.227,44 zł, a otrzymała ona w wyniku podziału majątek o wartości 105.525 zł, Sąd zasądził na jej rzecz od uczestnika postępowania tytułem dopłaty kwotę 288.702,44 zł.

Sąd Rejonowy na podstawie art. 212 § 3 k.c., biorąc pod uwagę sytuację osobistą i materialną uczestnika postępowania, który utrzymuje się z przeciętnych dochodów z gospodarstwa rolnego i ma praktycznie na swoim wyłącznym utrzymaniu dwoje dzieci oraz sytuację wnioskodawczyni, która oczekuje już wiele lat na należą jej dopłatę, a także uwzględniając konieczność jednorazowej zapłaty na rzecz wnioskodawczyni znacznej kwoty, w uwzględnieniu żądania uczestnika, rozłożył na cztery raty płatność zasądzonej kwoty tytułem dopłaty, tj. pierwsza rata w kwocie 78.702,44 zł oraz trzy pozostałe raty w kwotach po 70.000 zł, płatne w odstępach sześciomiesięcznych, orzekając jak w pkt VI sentencji postanowienia.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu przez adwokata J. T. orzeczono na podstawie § 4 i § 10 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 8 pkt 7 i § 16 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, jak w pkt VII sentencji postanowienia.

Podstawą orzeczenia o kosztach był art. 520 § 1 k.p.c. Interesy wnioskodawczyni i uczestnika były wspólne, to winni oni w równym stopniu pokryć koszty postępowania, dlatego też kosztami sądowymi Sąd Rejonowy obciążył uczestnika postępowania w 50 %, pozostawiając, stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu (pkt VIII sentencji postanowienia).

Mając na uwadze sytuację osobisto – majątkową wnioskodawczyni, która jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie i utrzymuje się z renty chorobowej i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie, Sąd Rejonowy odstąpił od obciążania jej pozostałą częścią nieuiszczonych kosztów sądowych (pkt IX sentencji postanowienia).

Ponadto Sąd ustalił, iż zainteresowani sami ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt X sentencji postanowienia).

Apelację od powyższego orzeczenia wniósł uczestnik postępowania. Skarżonemu orzeczeniu zarzucił nieważność postępowania podnosząc, że w dniu 11 marca 2019 r. pełnomocnik uczestnika - M. K. poinformował Sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa S. M..

Z ostrożności procesowej zaskarżył powyższe postanowienie w części, tj. I. odnośnie do zakresu ustalenia wartości nieruchomości, zakresu ustalenia wartości nieruchomości, zakresu ustalenia, że nieruchomość wskazana w tym punkcie wchodzi w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron, z ostrożności także w zakresie ustalenia wartości nieruchomości, zakresu ustalenia wartości nieruchomości:

a)  w zakresie ustalenia, że ciągnik J. D. 3650 wchodzi w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron,

b)  w zakresie ustalenia, że samochód osobowy marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) wchodzi w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron,

c)  w zakresie ustalenia, że wierzytelność z tytułu sprzedaży samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym(...) wchodzi w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron, z ostrożności także w zakresie ustalenia wysokości wierzytelności,

d)  w zakresie ustalenia liczby i tym samym wartości inwentarza żywego wchodzącego w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron,

e)  w zakresie ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzą środki pieniężne zużyte zgodnie z prawem,

f)  w zakresie ustalenia, że udział członkowski w spółdzielni (...) wchodzi w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron,

II. w zakresie ustalenia wartości przedmiotu postępowania,

III. w zakresie przyznania uczestnikowi na własność wskazanych w pkt. I.6. b) i c) ciągnika rolniczego marki (...) i pługa ciągnikowego trzyskibowego,

IV. w zakresie zasądzenia od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni dopłaty w wysokości 288.702,44 zł,

V. w zakresie rozłożenia dopłaty na 4 raty płatne w ciągu 24 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia,

VI. w zakresie obciążenia uczestnika połową kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił

1)  naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece i art. 31 § 1 k.r.i.o. poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na przerzuceniu na uczestnika ciężaru udowodnienia, że nieruchomość wskazana w pkt. I. 4. postanowienia nie weszła w skład majątku wspólnego stron w sytuacji, gdy inicjatywa dowodowa w tym zakresie winna spoczywać na wnioskodawczyni;

2)  naruszenie art. 33 pkt. 2 k.r.i.o. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ustalenie, że wskazany w pkt. I.6. a) ciągnik rolniczy J. D. wchodzi w skład majątku wspólnego stron w sytuacji, gdy z zeznań uczestnika wynika, że ciągnik J. D. został zakupiony z środków matki uczestnika i darowany jemu (a nie stronom), a wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność przeciwną;

3)  naruszenie art. 33 pkt. 10) k.r.i.o. poprzez ustalenie, że wskazany w pkt. I 6. d) samochód osobowy marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) oraz wskazana w pkt. I.8. wierzytelność z tytułu sprzedaży samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) wchodzą w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron w sytuacji, gdy z zeznań uczestnika wynika, że obydwa te pojazdy zostały zakupione za środki pochodzące ze sprzedaży stanowiącego jego majątek osobisty pojazdu marki M.;

4)  naruszenie art. 33 pkt. 1) k.r.i.o. poprzez ustalenie, że w skład majątku wspólnego stron wchodzi inwentarz żywy w postaci 34 sztuk bydła w sytuacji, gdy z niezakwestionowanych zeznań uczestnika wynika, że w dacie zawarcia związku małżeńskiego posiadał już 8 sztuk bydła, zatem część inwentarza należało potraktować za przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

5)  mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. poprzez ustalenie, że wskazane w pkt. I. 10. środki pieniężne wchodzą w skład majątku wspólnego stron i jako takie podlegają rozliczeniu, podczas gdy środki te zostały zużyte zgodnie z prawem na zaspokajanie przez uczestnika potrzeb rodziny;

6)  naruszenie art. 33 pkt. 2 k.r.i.o. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ustalenie, że wskazany w pkt. I. 11. udział członkowski w spółdzielni (...) wchodzi w skład majątku wspólnego stron w sytuacji, gdy z pisma spółdzielni (...) z 24 maja 2016 r. wynika, że udział ten przeszedł z pani J. M. (matki uczestnika) na uczestnika, a wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność przeciwną;

7)  mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie art. 567 § 3 w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez niedopuszczenie z urzędu dowodu z przesłuchania J. M. na okoliczność ustalenia, na czyją rzecz dokonała darowizny ciągnika J. D. i udziałów w spółdzielni (...);

8)  mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie art. 567 § 3 w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez ustalenie wartości nieruchomości na podstawie opinii aktualizacyjnej biegłego M. S. z 15 czerwca 2018 r. w sytuacji, gdy wskazane w ww. wartości nieruchomości są znacznie zawyżone w stosunku do wartości nieruchomości wskazanych przez tego samego biegłego w opinii z 18 lipca 2016 r.,

9)  naruszenie art. 46 k.r.i.o. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 212 § 2 k.c. poprzez przyznanie uczestnikowi na własność wbrew jego woli za dopłatą na rzecz wnioskodawczyni składników wskazanych w pkt. i.6. b) i c), tj. ciągnika rolniczego marki (...) i pługa ciągnikowego trzyskibowego w sytuacji konieczności zarządzenia w zaistniałych okolicznościach sprzedaży tych składników;

10)  naruszenie art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 46 k.r.i.o. oraz art. 216 § 2 pkt. 2) k.c. poprzez rozłożenie dopłaty na rzecz wnioskodawczyni na niemożliwe do zrealizowania przez uczestnika raty w zbyt krótkim terminie, bez uwzględnienia jego sytuacji zarobkowej i majątkowej;

Mając powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez pominięcie przy ustaleniu składu majątku objętego małżeńską wspólnością

ustawową stron:

-

wskazanej w pkt. I.4. postanowienia nieruchomości,

-

wskazanego w pkt. I. 6. a) postanowienia ciągnika J. D. 3650,

-

wskazanego w pkt. I. 6. d) postanowienia samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...)

-

wskazanej w pkt. I.8. postanowienia wierzytelności,

-

wskazanych w pkt. 1.10. środków pieniężnych;

-

wskazanego w pkt. 1.11. postanowienia udziału członkowskiego w Spółdzielni (...),

-

ustalenie prawidłowej wartości nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego stron i w tym celu dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości;

-

ustalenie liczby inwentarza żywego wchodzącego w skład majątku objętego wspólnością ustawową stron na 26 sztuk (pomniejszonego o osiem dorosłych osobników) i dopuszczenie dowodu z zakresu rolnictwa na okoliczność ustalenia wartości inwentarza w tej wielkości;

-

zarządzenie sprzedaży licytacyjnej składników wskazanych w pkt. I.6. b) i c), tj. ciągnika rolniczego marki (...) i pługa ciągnikowego trzyskibowego,

-

ustalenie dopłaty na rzecz uczestniczki z uwzględnieniem powyższych wniosków i rozłożenie jej na 8 równych rat płatnych co 6 miesięcy.

ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja okazała się częściowo zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia.

W pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutu najdalej idącego tj. zarzutu nieważności postępowania określonego w apelacji jako naruszenie art. 379 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 94 § 1 k.p.c. Według skarżącego, uczestnik w dniach od 1 marca 2019 r. do 12 marca 2019 r. był reprezentowany przez pełnomocnika, który nie był należycie umocowany.

Wskazać należy, że z art. 94 § 1 k.p.c. wynika norma o charakterze wyjątkowym, która nakazuje traktowanie jako pełnomocnika osoby, która w istocie nie jest już umocowana do reprezentowania mocodawcy, gdyż stosunek pełnomocnictwa ustał wskutek wypowiedzenia. Wskutek zastosowania art. 94 § 1 k.p.c. czynności procesowe sądu podejmowane w sytuacjach objętych zakresem tego unormowania nie stanowią przejawu naruszenia przepisów postępowania i nie prowadzą do nieważności postępowania nawet w razie faktycznego pozbawienia strony możności obrony jej praw. Zastrzeżenie, że pełnomocnictwo procesowe wygasa w określonym terminie, rodzi konieczność badania, czy umocowanie do działania w sprawie istnieje w czasie dokonywania przez pełnomocnika czynności procesowych. W takich sytuacjach nie znajduje zastosowania art. 94 § 1 in principio k.p.c. przewidujący, że wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym. Nadejście terminu końcowego, powodującego ustanie stosunku pełnomocnictwa, niewątpliwie jest zdarzeniem prawnym odmiennego rodzaju niż wypowiedzenie pełnomocnictwa. Przywołany przepis nie powinien być natomiast wykładany w sposób rozszerzający, tj. prowadzący do objęcia nim także zdarzeń prawnych innych niż czynność wypowiedzenia pełnomocnictwa (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2021 roku, (...) 38/21).

Należy zwrócić uwagę, że S. M. upoważnił radcę prawnego M. K. w dniu 20 kwietnia 2016 roku do reprezentowania w sprawie przeciwko A. M. (1) o podział majątku wspólnego. O wypowiedzeniu pełnomocnictwa pan M. K. powiadomił Sąd Rejonowy pismem z dnia 11 marca 2019 roku, które wpłynęło do Sądu Rejonowego 12 marca 2019 roku. Jednocześnie pismem tym pan M. K. zawiadomił Sąd, iż poinformował uczestnika S. M. o treści opinii biegłego z zakresu rolnictwa (k. 361). Sąd Rejonowy ponownie doręczył odpis opinii uczestnikowi S. M. oraz zobowiązał uczestnika do zajęcia stanowiska w sprawie - w tym co do wniosków dowodowych w terminie 14 dni pod rygorem pominięcia (k. 362). Pismo Sądu zostało wysłane uczestnikowi w dniu 13 marca 2019 roku. Powyższe nie pozwala uznać, że uczestnik od 1 marca 2019 roku do 12 marca 2019 roku był reprezentowany przez pełnomocnika, który nie był należycie umocowany. W tym okresie bowiem pan M. K. nie podejmował żadnych czynności procesowych w imieniu uczestnika, a czynność doręczenia opinii biegłego z zakresu rolnictwa i wyznaczenia terminu do wniesienia zarzutów do opinii została powtórzona przez Sąd Rejonowy. Nie zaistniała zatem w okolicznościach niniejszej sprawy nieważność postępowania określona art. 379 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 94 § 1 k.p.c.

W sprawie o podział majątku wspólnego między byłymi małżonkami sąd z urzędu ustala (art. 567 §3 k.p.c. w związku z art. 684 k.p.c.) skład i wartości majątku wspólnego byłych małżonków (postanowienie SN z 18 października 2002 r., V CZ (...), niepubl.). Co do zasady przedmiotem postępowania o podział jest majątek, który był objęty wspólnością majątkową i istniał w dacie jej ustania. Ruchomości i nieruchomości wchodzące w skład majątku w tej dacie muszą jednak istnieć w dacie dokonywania podziału, bowiem decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia mają okoliczności istniejące w dacie zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Sąd ma obowiązek orzeczenia o przyznaniu jednemu z byłych małżonków istniejących składników majątkowych i dokonania rozliczenia ich wartości. Składniki bezprawnie zniszczone lub zbyte przez jednego z małżonków podlegają rozliczeniu, natomiast składniki zużyte w toku normalnego używania nie są uwzględniane (J. Bodio, Komentarz aktualizowany do art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex/el 2015; I. Koper, Komentarz do art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex 2013).

Wywiedziona przez skarżącego uczestnika apelacja zawiera szereg zarzutów prawa materialnego, sformułowanych jako zarzuty ewentualne. Zarzuty te w istocie dotyczą błędnej oceny materiału dowodowego, która skutkowała błędami w ustaleniach faktycznych i w rezultacie niewłaściwą subsumpcją stanu faktycznego pod stosowne przepisy prawa materialnego. Ocena dowodów dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego powinna opierać się na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a także być przeprowadzona z punktu widzenia celowości i racjonalności podejmowanych przez uczestników określonych czynności (operacji) gospodarczych, finansowych i prawnych oraz ich życiowego prawdopodobieństwa. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy poczynił błędne ustalenia faktyczne, niewłaściwie oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością kwestionowaną przez skarżącego pełnomocnika uczestnika było ustalenie, że ciągnik rolniczy J. D. wchodzi w skład majątku wspólnego stron. Sąd Rejonowy w punkcie I 6. a) ustalił, że ta maszyna rolnicza wchodzi w skład majątku wspólnego stron. Niewątpliwie uczestnik postępowania początkowo ogólnie wskazał, iż ruchomości wskazane we wniosku przez wnioskodawczynię wchodzą w skład majątku wspólnego stron (k. 50v). Jednakże na kolejnej rozprawie uczestnik postępowania szczegółowo wymienił maszyny rolnicze, które uczestnik i wnioskodawczyni otrzymali po swoich rodzicach. Uczestnik wskazał, że jego matka wraz z gospodarstwem rolnym przeszkala na rzecz maszyny tj. kosiarkę, przyczepę I., przyczepę samozbierającą, rozrzutnik, wóz ascenizacyjny. Jednocześnie uczestnik podkreślił, iż wskazany ciągnik J. D. zakupiła jego matka, za własne pieniądze (k. 243v). Jakkolwiek na rozprawie w dniu 24 września 2018 roku przyznał, że ciągnik marki J. D. jest majątkiem wspólnym stron (k. 330), to stanowisko to odwołał ostatecznie i jednoznacznie na rozprawie w dniu 20 maja 2019 roku. Zwrócić należy uwagę, że wnioskodawczyni reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie kwestionowała twierdzeń uczestnika w tym zakresie, nie wnosiła o przeprowadzenie dowodów zmierzających do wykazania nieprawdziwości twierdzeń uczestnika. Przy czym uczestnik, w toku postępowania apelacyjnego domagał się przeprowadzenia dowodu z zeznań J. M. – swojej matki na okoliczność woli darczyńcy przy zakupie tej maszyny rolniczej. Sąd Odwoławczy oddalił ten wniosek mając na uwadze, że materiał dowodowy daje możliwość orzekania w tym zakresie (k. 513). Niewątpliwie bowiem również z kserokopii dowodu rejestracyjnego tego pojazdu wynika, iż był on wyłącznie zarejestrowany na uczestnika (k. 65). Tym samym Sąd Rejonowy błędnie przyjął, że ta maszyna rolnicza stanowi składnik majątku wspólnego stron.

W ten sam sposób należy się odnieść do ustaleń Sądu Rejonowego co do ilości sztuk bydła w stadzie. Sąd Rejonowy bowiem ustalił, że na dzień ustania wspólności ustawowej małżeńskiej między stronami majątek wspólny stron stanowiło m.in. 34 sztuki bydła. Fakt ten był kwestionowany przez skarżącego. Niewątpliwie z jego wyjaśnień złożonych przed Sądem I Instancji wynika, że przed zawarciem małżeństwa miał 8 sztuk bydła. W tym zakresie uczestnik wyjaśniał, że cześć krów mogła być ta sama na datę ustania wspólności (k. 61). Powyższe, niekwestionowane wyjaśnienia uczestnika wynikają również z opinii biegłego z zakresu rolnictwa, który oceniając posiadane przez uczestnika stado wskazał, że ze względu na wiek bydła niektóre zwierzęta zakwalifikował jako stare krowy w liczbie 7, które obecnie są w wieku 9,1-15,1 lat. Wskazać należy, że wyjaśnienia uczestnika w tym zakresie również nie były kwestionowane przez wnioskodawczynię. Uznać zatem należało, że z posiadanego obecnie stada 34 sztuk bydła mlecznego – osiem krów stanowiło majątek osobisty uczestnika postępowania. Tym samym uznać należało, że w dacie ustania wspólności majątkowej między stronami posiadał on 26 sztuk bydła.

Niewątpliwie Sąd Rejonowy błędnie ustalił iż wierzytelność z tytułu sprzedaży samochodu osobowego marki V. (...) o numerze rejestracyjnym(...)rok produkcji 1993 stanowi kwotę 1600 zł, podczas gdy uczestnik postępowania jednoznacznie wyjaśniał, że samochód ten został sprzedany mechanikowi z Bociek za kwotę 1.300 zł (k. 50v). Jakkolwiek uczestnik nie złożył dowodu sprzedaży tego samochodu do akt, to wskazać należy, że wnioskodawczyni nie kwestionowała kwoty wskazywanej przez uczestnika i nie domagała się w tym zakresie przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów. Sąd Rejonowy ustalając wartość tej wierzytelności prawdopodobnie zasugerował się w tej kwestii opinią biegłego z zakresu rolnictwa, który w opinii zacytował błędnie wyjaśnienia powoda, iż samochód osobowy został sprzedany za 1600 zł (k. 172). Wyjaśnienia uczestnika składane przed Sądem I Instancji były jednoznaczne i w tym zakresie wskazywał on kwotę 1300 zł jaką otrzymał za sprzedaż samochodu osobowego marki V. (...) rok produkcji 1993.

Sąd Okręgowy uznał za trafne te zarzuty apelacji, które zmierzały do wykazania, że do majątku wspólnego nie powinny zostać zaliczone kwoty zgromadzone na rachunku bankowym (...) w (...) Banku (...) w S. w kwocie 22.425,58 zł. Należy zwrócić uwagę, że aby jakakolwiek rzecz (także kwota pieniężna) została objęta majątkiem wspólnym małżonków podlegającym podziałowi, musi ona istnieć w chwili dokonywania podziału. Dla określenia składu majątku wspólnego małżonków istotny jest stan prawny obowiązujący w dacie nabycia określonej rzeczy lub prawa albowiem przesądza to o tym czy określona rzecz lub prawo wchodzi do majątku wspólnego, a jednocześnie stan prawny obowiązujący w dniu ustania wspólności ustawowej. W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga również o wzajemnych rozliczeniach byłych małżonków. Każdy z nich może korzystać ze zgromadzonych w okresie małżeństwa środków finansowych, jednak należy pamiętać, że rozliczeniu nie podlegają jedynie te, które zostały wydane na zaspokojenie usprawiedliwionych własnych potrzeb, do wykazania czego zobowiązana jest ta strona postępowania, która pieniądze zużyła (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt V CSK (...)).

Z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawczyni została ubezwłasnowolniona całkowicie postanowieniem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt I Ns (...) Niewątpliwie orzeczeniem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt I C (...) powierzono uczestnikowi władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi R. M. (ur. (...)) i P. M. (ur. (...)) i zasądzono alimenty od A. M. (1) w kwocie po 20 zł na każde dziecko. Nadto uczestnik podawał konsekwentnie, iż prowadzi gospodarstwo rolne, otrzymuje dopłaty, jednakże wydatki miesięczne niejednokrotnie przewyższają dochody. Tym samym mając na uwadze brak jakichkolwiek okoliczności uzasadniających, iż uczestnik niezasadnie wydatkował te środki uznać należało iż środki finansowe zgormadzone na rachunku w Banku Spółdzielczym w S. zostały wydatkowane przez uczestnika na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb jego i dzieci stron.

Sąd Rejonowy błędnie ustalił, iż udział członkowski posiadany przez uczestnika o wartości aktualnej na dzień ustania wspólności majątkowej stron stanowi majątek wspólny. Z pisma Spółdzielni (...) w W. Mazowieckiem jednoznacznie wynika, że udziały członkowskie służą S. M. jako następcy prawnemu pani J. M.. Tym samym uznać należało, że udziały nie stanowią majątku wspólnego stron.

Pozostałe zarzuty skarżącego uczestnika byłych chybione.

W szczególności prawidłowo Sąd Rejonowy ustalił, iż nieruchomości oznaczone numerami geodezyjnymi (...) położone w obrębie wsi N. stanowią majątek wspólny stron, pomimo, że w treści księgi wieczystej nieruchomości KW nr (...) wynika, że ich właścicielem jest uczestnik S. M.. Stosownie bowiem do art. 31 § 1 k.r.i.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Doktryna i orzecznictwo wskazuje, że uzasadnione jest wyróżnienie domniemania faktycznego przynależności składników do majątku wspólnego małżonków, jeżeli rzecz została nabyta przez jednego z nich. Zgodnie z uzasadnieniem postanowienia SN z 6.02.2003 r., IV CKN (...), LEX nr (...): „W obowiązującym systemie prawa rodzinnego można przyjąć domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), że przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności małżeńskiej przez jednego z małżonków, zostały nabyte z majątku dorobkowego – na rzecz małżeńskiej wspólności majątkowej”. Nabycie określonej rzeczy z majątku odrębnego małżonka musi wynikać wyraźnie, nie tylko z oświadczenia współmałżonka, ale i to przede wszystkim z całokształtu okoliczności istotnych prawnie z punktu widzenia przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego”. W sprawie uczestnik nie powołał żadnych okoliczności świadczących o tym, że nieruchomości nr (...) zostały nabyte ze środków finansowych stanowiących jego majątek odrębny. Ponadto uczestnik w toku postępowania przed Sądem I Instancji podawał iż wskazane we wniosku nieruchomości wchodzą w skład majątku wspólnego stron.

Również sam uczestnik w toku postępowania przed Sądem I Instancji przyznał, że samochód marki V. (...) został zakupiony w trakcie trwania małżeństwa. Tym samym brak było podstaw do czynienia ustaleń o surogacji tej ruchomości.

Zarzutu naruszenia art. 212 § 3 k.c. w z. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 46 k.r.i.o. oraz art. 216 § 2 pkt 2 k.c., Sąd Okręgowy uznaje za nieuzasadniony. Sąd Rejonowy zasądził spłatę wnioskodawczyni w 4 ratach płatnych w wysokości po 78.000 (I rata) oraz po 70.000 zł kolejne trzy raty, płatne w odstępach sześciomiesięcznych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia Sądu I Instancji. Orzeczenie Sądu Rejonowego w tym zakresie uwzględnia sytuację materialną i osobistą zobowiązanego uczestnika. Jakkolwiek z wyjaśnień uczestnika wynika, że gospodarstwo nastawione na produkcje mleka generuje dochody, to jednocześnie niewątpliwie uczestnik posiada też znaczne wydatki z uwagi na konieczność ciągłego inwestowania w gospodarstwo. Przede wszystkim w ocenie Sądu Okręgowego w takiej sytuacji nie zachodzi uzasadniona podstawa, aby w sprawie zastosować reguły obniżenia wysokości należnej wnioskodawczyni spłaty stosownie do treści art. 216 § 2 k.c.

Zgodnie z art. 216 § 2 k.c. w razie braku porozumienia współwłaścicieli co do wysokości spłat, możliwe jest ich obniżenie. Przy określaniu stopnia ich obniżenia bierze się pod uwagę: 1) typ, wielkość i stan gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem zniesienia współwłasności; 2) sytuację osobistą i majątkową współwłaściciela zobowiązanego do spłat i współwłaściciela uprawnionego do ich otrzymania. W niniejszym stanie faktycznym cechy określające przedmiot postępowania musiałyby stanowić przesłankę do istotnego obniżenia spłat. W okolicznościach sprawy gospodarstwo rolne posiada zdolności do samodzielnej produkcji towarowej, jest zadbane. Natomiast wnioskodawczynie posiada zdiagnozowaną schizofrenię paranoidalną i z tego powodu została ubezwłasnowolniona.

Nie można tracić z pola widzenia faktu, że od ustania wspólności ustawowej małżeńskiej między stronami uczestnik samodzielnie prowadzi gospodarstwo i pobiera z niego pożytki. Nadto niniejsza sprawa została wszczęta 8 lutego 2016 roku i uczestnik winien gromadzić środki celem spłaty wnioskodawczyni. Od czasu wszczęcia postępowania minęło niemalże 3,5 roku, tym samym uczestnik licząc się z wysokością spłaty winien poczynić stosowne oszczędności lub też rozważyć możliwość uzyskania kredytu na ten cel. Nie umknęło też uwadze Sądu Odwoławczego, że uczestnik stawiając wskazany zarzut nie zaproponował rozwiązania w którym mógłby realnie uiścić zasądzone na rzecz wnioskodawczyni kwoty tytułem spłaty.

W okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie zaistniała konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z uwagi na upływ czasu jaki minął od sporządzenia opinii przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, która została zaktualizowana przez Sądem I Instancji w dniu 15 czerwca 2018 roku. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, w postępowaniu sądowym mają zastosowanie zasady określania wartości nieruchomości przewidziane w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018.2204, dalej: u.g.n.; zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 r., sygn. IV CK (...)). Stosownie do art. 149 u.g.n. przepisy tej ustawy zawarte w dziale IV- rozdział 1 zatytułowanym Określanie wartości nieruchomości stosuje się do wszystkich nieruchomości, bez względu na ich rodzaj, położenie i przeznaczenie, a także bez względu na podmiot własności i cel wyceny, z wyłączeniem określania wartości nieruchomości w związku z realizacją ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. W piśmiennictwie podkreśla się, że wyrażona w art. 149 u.g.n. zasada dotyczy wszystkich nieruchomości będących przedmiotem postępowania administracyjnego i sądowego oraz przedmiotem stosunków między różnymi podmiotami, kształtującymi się bez udziału organów administracji publicznej i sądów, jeżeli czynność prawna wymaga określenia wartości nieruchomości zgodnie z obowiązującymi przepisami albo gdy taka potrzeba wynika z woli stron. Wśród postępowań sądowych wymagających określenia wartości nieruchomości - jeżeli uczestnicy postępowania nie określą jej zgodnie - wymienia się wprost m.in. postępowanie o podział majątku wspólnego, zniesienie współwłasności i dział spadku.

Art. 156 ust. 3 u.g.n. stanowi, że operat szacunkowy, może być wykorzystany w celu, dla którego został sporządzony, przez okres najwyżej 12 miesięcy od chwili jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po upływie tego okresu może być wykorzystany, w myśl art. 156 ust. 4 u.g.n., jedynie po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego, który go sporządził. Aktualizacja opinii wymaga zatem wiadomości specjalnych (art. 278 k.p.c.), a więc Sąd nie jest uprawniony do samodzielnej oceny, czy uległa zmianie wartość nieruchomości określona w opinii rzeczoznawcy, która w świetle art. 156 ust. 3 u.g.n. straciła aktualność i obowiązany jest opinię tę uaktualnić, w sposób określony w art. 156 ust. 4 u.g.n. Ograniczenie to dotyczy również sądu II instancji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2016 r., sygn. I CSK (...), LEX nr (...)).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wycena prawa własności nieruchomości rolnych zabudowanej położonej we wsi N. (...), gm. N. była przedmiotem opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości rolnych w dniu 18 lipca 2016 roku. Ponieważ upłynął 12 miesięczny termin przewidziany w art. 156 ust. 3 u.g.n. do jej wykorzystania, Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości M. S. na okoliczność aktualizacji opinii. Aktualizacja opinii w zakresie wyceny prawa własności nieruchomości rolnej została sporządzona przez biegłego w dniu 15 czerwca 2018 r. W związku z tym, iż na dzień orzekania przez Sąd Okręgowy upłynął przewidziany w art. 156 ust. 3 u.g.n. dwunastomiesięczny termin do jej wykorzystania w sprawie opinia wymagała ponownej aktualizacji w sposób wskazany w art. 156 ust. 4 u.g.n. Z powyższych względów Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe uzupełniające i dopuścił dowód z opinii biegłego na okoliczność przeszacowania wartości nieruchomości objętych postanowieniem Sądu I Instancji. Należało też zwrócić uwagę, że zarówno w toku postępowania przed Sądem I Instancji jak również w toku postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni nie domagała się aktualizowania opinii dotyczącej wyceny nieruchomości, natomiast uczestnik każdorazowo domagał się przeszacowania wartości nieruchomości (k. 295v, 418).

W oparciu o datowaną na dzień 25 listopada 2019 roku aktualizację opinii (k. 423-463) Sąd Okręgowy ustalił, że aktualną wartość rynkowa nieruchomości (...) stanowi 37.059 zł, nieruchomości (...) stanowi 2.074 zł, nieruchomości (...) stanowi 3.043, nieruchomości (...) stanowi 3.209 zł, nieruchomości (...) stanowi 15.928 zł, nieruchomości (...) stanowi 2.665 zł, nieruchomości (...)stanowi 3.709 zł, nieruchomości (...) stanowi 3.300 zł, nieruchomości (...) stanowi 3.993 zł, nieruchomości (...)stanowi 348 zł, nieruchomości (...) stanowi 1.177 zł, nieruchomości (...)stanowi 522 zł, nieruchomości (...) stanowi 971 zł, nieruchomości (...) stanowi 1.435 zł, nieruchomości (...) stanowi 6.009 zł, nieruchomości (...) stanowi 483 zł objętych Kw nr (...) – jako udział 3/32 z uwzględnieniem służebności na tym udziale w wysokości 1655 zł; oraz nieruchomości (...)stanowi 210.410 zł – objętej KW nr (...), nieruchomości (...) stanowi 73.336 zł – objętych KW (...), nieruchomości (...) stanowi 315.734 zł – objętych KW nr (...). Łączna wartość wskazanych nieruchomości stanowi kwotę 685.405 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że opinia wraz z opiniami uzupełniającymi opracowana przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości M. S., zostały sporządzone w sposób jasny, rzeczowy i przejrzysty. Biegły wskazał na czym oparł się wydając opinię, z jakich korzystali źródeł i jaką posłużyli się metodologią. Biegły w ustnej opinii uzupełniającej podtrzymał swoje stanowisko co do wyboru metodologii wyliczeń oraz je uzasadnił. Sąd nie miał też wątpliwości co do tego, że biegły posiada kompetencje i doświadczenie potrzebne do wydania opinii w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p., zmienił zaskarżone postanowienie: w pkt I w ten sposób, że zmienił wartość nieruchomości stanowiących majątek objęty małżeńską wspólnością ustawową stosownie do aktualizacji opinii w zakresie wyceny prawa własności nieruchomości rolnej zabudowanej położonej we wsi N. (...), w zakresie wyceny prawa własności nieruchomości rolno-leśnych niezabudowanych położonych we wsi N. oraz w zakresie wyceny prawa własności nieruchomości rolno-leśnych niezabudowanych położonych w obrębie wsi H. (pkt I ppkt a-e sentencji postanowienia).

Sąd na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., uchylił w pkt I.6 ppk a), mając na uwadze, że ciągnik J. D. 3650 o numerze rejestracyjnym (...) rok produkcji 1987 o wartości 26.700 zł stanowi darowiznę J. M. na wyłączną rzecz uczestnika oraz w pkt. I. pkt 10 (mając na uwadze, że środki zgromadzone na rachunku bankowym (...) w (...) Banku (...) w S. w wysokości 22.425,58 zł zostały zużyte zgodnie z prawem) oraz uchylił w pkt. I. pkt 11 (mając na uwadze, że udział członkowski w Spółdzielni (...) w W. Mazowieckiem stanowi majątek odrębny uczestnika). Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił w pkt. I.8 kwotę z 1600 zł na 1.300 zł, a w pkt I. 9 nadał brzmienie „26 sztuk bydła o wartości 73.895 zł.”

Sąd oddalił apelację w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (punkt II sentencji postanowienia).

Sąd Okręgowy, na podstawie art. 83 ust. 1 i 2 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z § 8 ust. 7 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu nakazał wypłacić z wydatków budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży na rzecz kancelarii adwokackiej (...) kwotę 3.600 zł powiększoną o należny podatek od towaru i usług, tytułem wynagrodzenia za reprezentację wnioskodawczyni A. M. (1) w postepowaniu odwoławczym, jako pełnomocnik z urzędu (punkt III sentencji postanowienia).

Sąd, na podstawie art. 83 ust. 1 i 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 520 § 2 k.p.c. nakazał pobrać od uczestnika S. M. i wnioskodawczyni A. M. (1) reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. Ż. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży kwotę po 2.847,63 zł tytułem wydatków poniesionych w postepowaniu odwoławczym – stanowiących koszty opinii biegłego.

Sąd na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. ustalił, że każdy uczestnik ponosi koszty postepowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

ZARZĄDZENIE

Odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi uczestnika.

Data 16 grudnia 2021 r.